Pratite nas!

Feljton

Ko su najveći zadužbinari u Beogradu? III deo

Objavljeno

-

foto: wikipedia
Zadužbina je građevina koja se podiže “za dušu” tj. za spas duše. U srednjem veku ljudi su verovali da je čovekovo telo smrtno, a duša večna i da posle smrti tela, duša odlazi na nebo-”Bogu na istinu”. Tamo, na nebu, grešne duše borave u paklu, na večnim mukama, a bezgrešne u raju, u večitom blaženstvu. U to su verovali čak i vladari-carevi i kraljevi. Imajući i sami mnogo grehova na duši, trudili su se da nekako umilostive Boga, kako bi, još za života, zaslužili “carstvo nebesko”, tj. raj. Zato su podizali velelepne građevine-crkve, manastire, tako da su nastale njihove zadušbine ili, naše današnje-zadužbine.

ZADUŽBINE U BEOGRADU

Zadužbina Vlajka Kalenića

Vlajko Kalenić je bio beogradski obućar, ekonom i veliki srpski dobrotvor. Vlajko kao veoma imućan i skroman čovek svu svoju imovinu je testamentom 1907. godine zaveštao u dobrotvorne svrhe kroz „Fond Vlajka Kalenića, obućara i ekonoma iz Beograda” i svrstao se u red poznatih zadužbinara i dobrotvora Beograda i Srbije.

Fond zadužbine se popunjava rentiranjem Zgrade u ulici Svetogorska 12 u Beogradu, površine 2597 m², koji se sastoji se od 32 stana i dve sobe. Sredstva se koriste osim za pomaganje odličnih studenata Ekonomskog fakulteta slabijeg materijalnog stanja u obliku stipendija i za usavršavanja u zemlji i inostranstvu, nabavku udžbenika, literature i drugih sredstava potrebnih za studiranje i usavršavanje, pomaganja ustanova i organizacija u oblasti studentskog standarda i drugih oblika pomoći koje utvrdi Odbor zadužbine.

Kalenić pijaca

Na nekadašnjem imanju „Kalenića guvno” koje je Vlajko dobio nasledstvom od oca, beogradskog papučara, 1926. godine je podignuta pijaca, koja i danas postoji i nosi naziv po velikom dobrotvoru Kalenić pijaca. Čuvena Kalenić pijaca na prostoru između Bulevara kralja Aleksandra sa jedne strane i Hrama Svetog Save sa druge, u srcu Vračara uvek puna ljudi i svih proizvoda koji su Beograđanima neophodni. Zakupci tezgi su pravi poljoprivredni proizvođači, a prodajno mesto na pijaci Kalenić redovno se prenosi sa kolena na koleno.

Zadužbina Nikole Spasića

Nikola Spasić je bio srpski veletrgovac, dobrotvor i veliki zadužbinar. Bio je predsednik Beogradske berze, predsednik Saobraćajne banke i član Upravnog odbora Narodne banke Kraljevine Srbije. Odlikovan je Takovskim krstom 4. reda i Ordenom Svetog Save 3. reda.

Pre osnivanja Zadužbine Nikola je 9. februara 1912. godine napisao testament i predao ga na čuvanje Narodnoj banci. Po testamentu tadašnju imovinu su činile četiri velike zgrade u Knez Mihajlovoj ulici u Beogradu. Bile su to kuće pod brojevima 19, 33, 37 i 47. Kasnije je zgradu broj 37, poklonio Invalidskom fondu.

Zadužbina Nikole Spasića je 1939. godine imala za 3 posto veći kapital od Nobelove.

Nikola Spasić je Testamentom, u Beogradu 9. februaru 1912. godine, zaveštao je svoju nepokretnu i pokretnu imovinu radi osnivanja zadužbine pod svojim imenom za ostvarivanje opštih privrednih ciljeva, i naložio svojoj Zadužbini:

  • da kupi najveće zvono za Crkvu Svetog Save, kada bude podignuta i pokloni ga kao njegov dar (član 13.);
  • da podignu jednu bolnicu u Beogradu za koju vrstu bolesti reknu saniteti i kada bude gotova ima se predati Opštini beogradskoj. (član 14.).
  • da podignu dve bolnice u unutrašnjosti gde je najpotrebnije kao i jedan dom za sirote i iznemogle srpske građane, podigao N. Spasić. (član 15.).
  • da održavaju Hram Svetog Triguna na Topčiderskom groblju koji je za života podigao, kao i da se svake godine održavaju službu božiju na dan Svetog Trifuna – njegove slave, kao i pomen svim njegovim mrtvima (član 12.).

Sa izričitim nalogom: no s tim da se samo prihodi izdaju na rečene ciljeve a glavnica ne sme da se utroši, a nepokretno imanje ne sme se zadužiti i prodati.

Posle renoviranja i izgradnje objekata koji su oštećeni u Prvom svetskom ratu, zadužbina je sagradila
  • „Gradsku bolnicu“ u Beogradu sa 100 kreveta, nukleus sadašnjeg KBC „Zvezdara“. Bolnica je završena krajem 1935. godine, a primila je prve bolesnike 1.decembra 1935. godine.
  • Bolnicu u Kumanovu sa 60 kreveta, koja je sagrađena takođe 1935. godine, a prve bolesnike primila je 11.avgusta 1935. godine.
  • Dom za iznemogle građane u Knjaževcu sa 36 kreveta, koji je završen 26.maja 1935. godine, a prve štićenike primio je 25. jula 1935. godine.
  • Bolnicu u Krupnju, čija gradnja je započeta 1934. godine i posle mnogo odlaganja, zbog nedovoljne efikasnosti nadležnih organa, završena tek 1938. godine.

Bolnica u Krupnju

Upravni odbor Zadužbine nesmetano i samostalno je upravljao imovinom, u smislu održavanja nepokretne imovine, ubiranjem prihoda i ostvarivanjem ciljeva Zadužbine. Usled promene propisa i donošenjem Uredbe o upravljanju stambenim zgradama, 1957. godine, Zadužbina ostaje bez većeg dela prihoda, sve do nacionalizacije 26. decembra 1958. kada imovina postaje društvena. Pored oduzimanja imovine Zadužbina je nastavljala sa radom do danas, u otežanim uslovima, ostvarenjem svojih ciljeva zbog kojih je osnovana, ali u veoma smanjenom obimu, u skladu sa prihodima koje je imala.
Zadužbina je kupovala i poklanjala sadnice voćki, organizovala stručnu pomoć, dodeljivala nagrade najboljim studentima Medicinskog i Poljoprivrednog fakulteta Univerziteta u Beogradu, nagrađivala lekare i medicinske sestre, kao i što je kupovala i delila donacije zdravstvenim centrima u Srbiji.
Početkom 2013. godine Zadužbini su vraćena 63 stana, ukupne površine 5 500 m², u Knez Mihailovoj ulici u Beogradu, u kome stanuju sadašnji zakupci na neodređeno vreme.

Nikola Spasić je umro na Krfu 1916 god, gde se bio evakuisao posle okupacije naše zemlje, ali je izrazio želju da mu telo počiva u oslobođenoj otadžbini. Njegov zavet je ispunjen i telo mu je preneseno u Beograd i sahranjeno 1923. godine na Topčiderskom groblju u kapeli koju je još za života sagradio.

Lajkujte nas na Facebooku!

Popularno